بسمه تعالی

" مواظب افعی خفته باشیم "

به قلم : مهندس نگهدار جلیلی

سخنی با مردم و مسئولین روستاهای کهنه و شهرک توحید کهنه :

    ایران از نظر لرزه خیزی در منطقه فعال جهان قرار دارد وبه گواهی اطلاعات مستند علمی از خطر پذیرترین مناطق جهان در اثر زمین لرزه های پرقدرت محسوب می شود.در سال های اخیر به طور متوسط هر ۵سال یک زمین لرزه با صدمات جانی و مالی بسیار بالا در نقطه ای از کشور رخ داده است.گر چه جلوگیری کامل از خسارات ناشی از زلزله های شدید بسیار دشوار است لیکن با افزایش سطح اطلاعات در رابطه با لرزه خیزی کشور، آموزش همگانی و ترویج فرهنگ ایمنی، مطالعه دقیق وضعیت آسیب پذیری لرزه ای و ایمن سازی و مقاوم سازی و بهسازی لرزه ای آن ها، می توان تا حد مطلوب از تلفات و خسارات ناشی از زلزله های آتی را کاهش داد. محققین براساس مطالعاتی که بر روی اثرات زمین لرزه های اخیر انجام داده اند،مشاهده کردند سازه هایی که با آیین نامه های متداول طراحی شده اند از لحاظ تامین امنیت و سلامت جانی ساکنین عملکرد خوبی از خود نشان داده اند ولی میزان خسارات و آسیب وارده بر سازه ها،به طور قابل ملاحظه ای بالا بوده است،بر این اساس لزوم طراحی و ساخت سازه هایی که به طور مناسب بتوانند در مقابل زلزله ها پایدار باشند به گونه ای که خطرات جانی چندانی در بر نداشته باشند در سراسر کشور احساس می شود. با توجه به وجود گسل های فراوان در کشور همواره احتمال بروز زلزله های مختلف با قدرت های گوناگون در کشور وجود دارد  اما افسوس که این دغدغه همیشگی، هیچ گاه به برنامه ریزی های جدی و اساسی منجر نشده است به همین خاطر بعد از هر زمین لرزه مرگبار، آه و افسوس باقی می ماند و چشم های نگران و مضطرب برای زمین لرزه دیگری...

    متاسفانه این مشکل شامل ما نیز می شود چون ما بر روی گسلی فعال قرار گرفته ایم که بارها شاهد فعالیت مرگبار آن بوده ایم.

زمین لرزه سال۱۳۳۹ لار یکی از مرگبارترین زلزله های قرن کشور 

    این زلزله به بزرکی ۷/۶ریشتر یکی از مرگبارترین زلزله های یک قرن گذشته در ایران است،زلزله ای که نیروی آزاد شده آن چند برابر نیروی مخرب زلزله شهر بم بوده است، این زمین لرزه ویرانگر ۷۵%از شهر لار را به ویرانه ای تبدیل کرد و جان ۴۰۰ تن از همشهریانمان گرفت.این‌ نیروی مخرب حاصل گسلی بوده است که هم اکنون ما بر روی ان سکونت داریم و به گذشته که بنگریم می بینیم که خشم آن بارها گریبانگیر ساکنین منطقه بوده است شاید اجداد ما،همان گونه که اطلاع داریم آبادی مربط که در نخلستان مربوط امروز واقع بوده چند قرن پیش مردمانی فعال می زیستند. از آنجایی که هیچ آثاری از منازل مسکونی آنها به جای نمانده احتمال آن است که زلزله ای مخرب سبب ویرانی و ایجاد رعب و وحشت و مهاجرت آنها از منطقه شده است ،این گسل همچنان یکی از گسل های فعال ایران است. این افعی غول پیکر خفته ، چنانچه بیدار شود با توجه به نوع سازه های معیوبی که در آن ساکنین،بی درنگ همه ما را خواهد بلعید.زلزله در ایران یک امر طبیعی است و وقوع آن بدیهی است ،چون در اعماق زمین رخ می دهد علم بشر امروز اطلاعی از زمان وقوع و عملکرد آن ندارد ولی احتمال وقوع آن قابل پیش بینی است اینک ماییم که بی دغدِغه نشسته ایم بیشتر کشورهای زلزله خیز دنیا به فکر چاره این معظل بوده اند به گونه ای که وقوع زلزله ای بسیار مخرب به بزرگی ۱/۹ریشتر در کشور پرو فقط ۶ کشته می دهد ولی جای بسی تاسف است در کشور زلزله خیز ما به علت عدم پیش گیری و نا مقاوم بودن سازه هایمان وقوع یک زلزله متوسط به اندازه فقط  ۵/۶ریشتر در شهر بم ،جان بیش از ۵۰۰۰۰ هزار هم وطن ما می گیرد و ۷۵% از شهر بم ویران کرده و هزاران نفر آواره و بی خانمان و داغدیده می شوند .چند زلزله مرگبار باید رخ دهد تا ما را از خواب  غفلت پیدار کند؟؟؟ .خسارات زلزله بستگی به  عملکرد سازه ها دارد چنانچه مقاوم ساخته شوند خسارات جانی ومالی کم تری به جا خواهد گذاشت ،دنیای امروز دنیای مدرنی است ما مردم کهنه در زندگی همه چیزمان (آپدیت)یا بروز هست،  خودرو ،وسایل منزل و.....به جزء ساختمان هایمان به طوری که ثروتمند ترین افراد روستا در سست ترین وضعیف ترین سازه ها سکونت دارند ،ساختمان هایی فرسوده با مصالح خشت و گل یا سنگ و گچ و بسیار ناپایدار ،بدون اطلاع از اینکه با کوچک ترین ارتعاشی این بناهای فرسوده بر سر کل خانواده آوار خواهد شد با هر نوع مصالحی با تدبیری خاص می شود سازه هایی استوار ساخت .در حال حاضر در کشور پرو که یکی از حساس ترین کشورهای زلزله خیز دنیاست در محله های فقیر نشین با مصالح خشت و کاه گل با روشی خاص ساختمان هایی می سازند که در برابر زلزله های مخرب عملکرد مناسبی دارند .طبق تحقیقات انجام شده ۶۳%از سازه های روستاهای ایران در برابر زلزله پایدار نیستند که متاسفانه روستای کهنه نیز جزو این آمار است.

اینجانب نگهدار جلیلی با ۳۰ سال تجربه در شغل بنّایی اعتراف می کنم بنّاهایی که بالاتر از ۵۰ سال گذشته در کهنه متروکه قدیم ، مشغول بنّایی بوده اند علم بیشتری از ما بنّاهای حال حاضر کهنه داشته اند. به سبک سازه های متروکه قدیم بنگرید، ساختمان هایی می بینیم  متشکل از پلان های متمرکز و اتاق هایی با ابعاد کوچک و ارتفاع کم و بازشوهایی کوچک  به حالت تو در تو احداث شده اند. چنانچه به دقت بنگریم این گونه ساخت، اجرای دقیقی از پلان معماری در ساختمان های بنایی غیر مسلح می باشد، اصول و قواعد صحیحی رعایت شده است که می تواند عکس العمل مناسبی در هنگام وقوع زلزله از خود نشان دهند هر چند در مواردی ساختمان هایی هم دیده می شود که مشکلاتی دارند. این بیانگر آن است که بنّاهای آن زمان اطلاعات زیادی در ساختمان سازی و مقاوم سازی در برابر زلزله داشته اند با شروع ساخت و سازهای جدید بعد از آن بنّاهایی بوده اند که واقعا پلان هایی ساخته اند که در برابر زلزله های مخرب یک فاجعه است ،اجرای پلان هایی نامتعارف با ارتفاع زیاد و ابعادی میانگین ۴×۲۵ متر بدون درز انقطاع که نسبت طول به عرض آن ها زیاد می باشد.  پلان های بنّایی غیر مسلح نسبت طول به عرض پلان باید کمتر از ۲ باشد. عدم وجود درز انقطاع موج ایجاد موج و تشدید ارتعاش در این گونه پلان ها می شود همچنین به علت تشکیل دریاچه های فصلی در اطراف روستا ،ساختمان هایی با ارتفاع بیش از ۵ متر بدون هیچ گونه کلافی اجرا نموده اند که این امر موجب ایجاد وزن زیاد و ناپایداری سازه در برابر زلزله می شود. گذشت زمان و بارندگی های سال های گذشته و دریاچه های فصلی باعث ایجاد رطوبت وتخریب پی ساختمان ها شده است .با عملیات رطوبت زدایی و قرار دادن مصالح سنگی در زیر ساختمان های احداث شده ما بنّاهای امروز روستا عیب های زیادتری ایجاد نموده ایم مد شدن سالن های بزرگ ،ایجاد بازشوهای نامناسب از این ساختمان ها ،سازه هایی سست و غیر مقاوم ساخته ایم به گونه ای که در اکثر جاها شاهد تخریب خانه ها در اثر وزن خود هستیم .چنانچه خدای ناکرده ،زلزله ای شبیه زلزله چند سال قبل روستای بیغرد رخ دهد در روستای ما خسارتی چند برابر به جای خواهد گذاشت.

چند عکس از زلزله های اخیر و نحوه تخریب سازه های غیر مسلح می بینید

      امروزه علم مهندسی سازه در شاخه ای از رشته عمران در مقطع دکترا ،بنام علم مقاوم سازی سازه یک علمی نوین توانسته است از این سازه های ناپایدار به طرق مختلف ،مقاوم سازی نماید تا در برابر زلزله های مخرب عملکرد بهتری داشته باشند .

     این عمل مقاوم سازی نیازمند استقبال و گسترش فرهنگ این کار است و بستگی به همت و استقبال شما هم ولایتی های گرامی دارد .از شما دهیار محترم و اعضای شورای روستا ،شما جوانان فعال و با سواد استدعا دارم در این امر خطیر ،جامه عمل پوشیده و با تشکیل گروه ها و اکیپ هایی فعال از امروز شروع کنید چون خطر همچنان در کمین ماست. یک گروه مهندسین مجرب دعوت نمایید و از کلیه ساختمان ها بازدید نموده و اطلاع رسانی کنید.

امید روزی که بتوانیم بدون استرس بر زیر سقفی آرام استراحت کنیم. 

 مهندس نگهدار جلیلی