هادی صدیقی :
بشر از چندين هزار سال پيش از راه كشاورزي نيازهاي غذايي روزانه خود را تهيه مي كرده است كه تاكنون ادامه دارد. آنچه مسلم است اينكه دردرازاي هزاران سالي كه بشر به كشاورزي پرداخته روشها و شيوه هاي گوناگوني را تجربه كرده است و با استفاده از تكنيك هاي مختلف تلاش نموده محصولي بهتر و بيشتر داشته باشد.
از گذشته هاي دور مردم منطقه جنوب فارس و اوز بوسيله حفر چاه به آبياري مزارع و محصولات خود مي پرداختند. از روشهاي متداول كه تا حدود چهل سال پيش نيز رونق داشت و آثار آن هنوز پيداست استفاده از چرخ چاه كه در اصطلاح محلي بدان « چرخك» ( با كسر « چ» و «خ» و سكون « ر» ) گويند، مي باشد.
اين چرخها بر روي ستوني افقي متصل به دو ستون عمودي در بالاي چاه قرار مي گرفت و از آن ظرفهاي آبكشي چرمي بزرگ كه گنجايش حدود 100 ليتر آب را داشت آويزان مي شد.اين ظرفها كه در فارسي از آن به عنوان « دلو» ياد ميشود در گويش محلي « دول» ناميده مي شود كه نمونه هاي بزرگ آن كه براي آبكشي از چاهها كاربرد داشت با نام « دول گاوي» خوانده مي شود.
در جلوي اينگونه چاهها سراشيبي ايجاد مي كردند كه مرسوم به « گاله» مي باشد. گاو را در اين سرازيري قرار داده و يك سر طنابي را كه دلو بدان آويزان بود را به گاو مي بستند و آنرا به سمت پايين شيب هدايت مي كردند كه با پايين رفتن گاو از شيب « دلو» پر آب بالا آمده و توسط كشاورزان در حوضچه تعبيه شده در كنار چاه ريخته و آب از مجراي حوضچه به حوضچه بزرگتري منتقل مي شده است كه از آب آن براي آبياري مزارع استفاده مي شده است.

هر گاو در يك رفت و برگشت يكبار دلو را پر از آب مي كرده است كه آنرا «جم» ( با ضم « ج» ) مي خوانده اند و به عنوان مثال مي گفته اند تاكنون چهار جم آب كشيده ايم كه حدودا برابر با چهارصد ليتر مي شده است.
پس از شهريور 1320 شادروان ملا جعفر فاروقي نخستين تلمبه صنعتي را وارد جنوب فارس مي نمايد كه خود سرآغاز كشاورزي نوين و استفاده از تلمبه و آبياري مكانيزه شده به دوران آبكشي توسط گاو با سختيهايش پايان مي دهد.
فاروقي با خريد يك قطعه زمين در كوره و نصب تلمبه شروع به آبياري زمين مي نمايد و سايرين را نيز تشويق به اين كار مي كند كه در زمان كوتاهي بيشتر از 20 تلمبه در كوره نصب گشته و قحطي از منطقه دور مي گردد.
اين تلمبه ها با بنزين روشن مي شده و با نفت سفيد كار مي كرده است. آن زمان نفت در حلب ( قوطي ) هاي 18 ليتري شركت B.P ( بريتيش پتروليوم ) كه در آبادان تهيه مي شده در كشور عرضه مي گشته است و چون راه كوره ماشين رو نبوده بيشتر مواد سوختي با الاغ بدانجا حمل مي گشته است.
تلمبه هاي ياد شده قدرت كافي براي حمل آب تا سر چاه را نداشته كه بدين منظور بغل چاه تونلي حفر مي كرده اند و نزديكيهاي آب فنداسيون را آماده و تلمبه را نصب مي كرده اند و براي روشن كردن آن بايستي چند پله پايين مي رفته اند. معمولا اين تلمبه ها حدود 3 تا 4 اينچ آبدهي داشته اند.
كشاورزي آنزمان كه با كمك تلمبه انجام مي شده شامل گندم، جو، پمبه، هندوانه، خربزه، طالبي، دستمبو، خشخاش و درختهايي مانند گز و خرما بوده است.
چوب درخت گز مصرف ساختماني داشته و به جاي تيرآهن هاي امروزي درسقف خانه ها به كار مي رفته است و پنبه به كارخانه هاي پنبه پاك كني و ريسندگي و بافندگي فرستاده مي شده است.
كشت خشخاش آنزمان ممنوع نبوده و ترياك بدست آمده را خود دولت خريداري مي نموده است. آنزمان با وجود كشت خشخاش و تهيه ترياك معتادي در منطقه وجود نداشته و تنها افرادي انگشت شمار كه معمولا ميانگين سني آنها بيش از شصت سال بوده آنرا استفاده مي كرده اند و هر كيلو ترياك كيلويي سي تومان و هر 5 گرم سي شاهي يا يك قران و نيم قيمت داشته است.
دستمبو كه از نظر علمي در خانواده خربزه قرار مي گيرد به خاطر بوي خوش آن و مزه شيرينش خريداران زيادي داشته است و حتي از آن براي خوشبو نمودن خانه ها استفاده مي شده است. اين ميوه كوچك كه شايد بيشتر شبيه طالبي باشد ويژه مناطق گرمسيري است و امروزه كمتر كاشت مي شود و تا حدودي كمياب گشته است. بسياري شعر زيبا و معروفي در وصف بوي دستمبو از حفظ دارند كه اينچنين است: « يار دستمبو به دستم داد و دستم بوي دستمبوي دست او گرفت/ من به قربان دستي كه دستمبو به دستم داد و دستم بوي دستمبوي دست او گرفت ».
پس از نصب تلمبه ها تراكتورهاي كوچك فرگوسن به منطقه وارد مي شود و بعدها مرحوم محمدسعيد روستا كمباين بنزيني به منطقه مي آورد و با آن محصولات گندم و جو را درو مي كرده اند كه باقيمانده آن كمباين در قلات موجود مي باشد.
شادروان ملا جعفر فاروقي كه لقب « پدر كشاورزي نوين جنوب فارس » به حق برازنده ي اوست در بيستم اسفندماه 1345 خورشيدي در سن 74 سالگي ديده از جهان فرو مي بندد و در اوز به خاك سپرده مي شود.

پي نوشت:
از آقاي محمد محمودي كه اطلاعات بسيار مفيدشان و خانم آذر خضري به خاطر در اختيار گذاشتن عكس مرحوم فاروقي سپاسگزاري مي شود.