"جور دیگر باید گفت "

"نقدی بر گزارش های فوتبال"

فوتبال ورزشی است که از غرب و مطمئنآ ازکشور  انگلستان شروع شد و به تدریج به کشورهای دیگر هم رسید . به منظور جلوگیری از ورود کلمات زبان انگلیسی به مجموعه واژگان زبان فارسی باید کل مجموعه لغات مربوط به این ورزش را به فارسی ، آن هم به معادل های دقیق و مناسب برگرداند . ترجمه عامل پیوند و رابطه ی فرهنگی میان افرادی است که هم زبان نیستند ، ترجمه میانجی و ابزاری است میان ملت ها برای انتقال اندیشه ها ، هنرها ، دانش ها و ..... از زبانی به زبانی دیگر . ترجمه در ایران سابقه ای طولانی و درخشان  دارد . پیش از اسلام در دوره ی ساسانیان کتاب های زیادی از زبان سانسکریت و زبان های دیگر و در دوره ی اسلامی ترجمه متون عربی به ویژه تفاسیر قرآن و بعدها متونی از زبان های اروپایی به فارسی ترجمه گردید . یک مترجم همواره میان دونگرانی است : یکی آنکه چه تدبیری بیندیشد تا خواننده ترجمه ی او را به خوبی درک نماید و دیگر اینکه در انتقال پیام از زبان مبدآ به زبان مقصد امانتداری را رعایت نماید و تحریفی صورت نپذیرد . یک مترجم خوب باید همواره به روح و قوانین زبان مبدآ و زبان مقصد تسلط کافی داشته باشد . به این دلیل است که گفته می شود ترجمه کاری است دقیق ، حساس و وقت گیر . ورود اصطلاحات ، عبارات ، واژگان ، قوانین واصول فوتبال همه از کشور انگلیس و از زبان انگلیسی ( زبان مبدآ) به زبان فارسی ( زبان مقصد ) است  که مسئولیت سنگین ترجمه ی مقولات ذکر شده متوجه مترجمان این حوزه می باشد . در این جریان گزارشگران فوتبال و صدا و سیما به عنوان یک رسانه ی ملی در نقش مترجمانی که در مقدمه ی بالا شرح وظایفشان ذکر گردید ، وظیفه دارند هم زبان فارسی را پاس بدارند و هم طوری فرهنگ سازی نمایند که در انتقال پیام جذابیت و لطافت ورزشی فوتبال در قالب استفاده از معادل یابی نامناسب از دست نرود . وازه های فوتبالی باید طوری انتخاب شوند که تاثیرات مثبت و شگرفی بر ذهن بیننده های تلویزیونی بگذارد .متآسفانه سال هاست که فوتبال ایران جذابیت خود را از دست داده و شاهد هجوم و حمله تماشاگران به همدیگر ، شکستن حریم حرمت پیشکسوتان و داوران ، تخریب اموال عمومی ( اتوبوس های خط واحد ) درگیری های بازیکنان و مربیان و... هستیم . علیرغم بحث های تخصصی جامعه شناسی  ، آسیب شناسی اجتماعی در برنامه های مختلف ورزشی بخصوص برنامه نود ،محروم کردن تماشاگران ، جریمه های سنگین نقدی برای باشگاه ها ، این معضلات روند فزاینده ای به خود گرفته است . این که چرا چنین ناهنجاری های نگران کننده ای بر فوتبال ما حاکم است و چه باید کرد تا از این معضلات رهایی یابیم ، مسئولیت رسانه ملی و گزارشگران را برای یافتن راهکارهای مناسب ، بیشتر و بیشتر نشان می دهد.

به عقیده نگارنده یکی از چندین  عواملی که باعث چنین مشکلاتی و ایجاد هیجانات منفی و مخرب در ذهن تماشاگران می شود استفاده از واژگان نامناسب بوسیله گزارشگران فوتبال در صدا و سیما می باشد . گزارشگران با استفاده از مجموعه ای از کلمات ، فوتبال جذاب و لطیف را به میدان " جنگ " و " جدل " تشبیه می کنند . در اکثر گزارش ها ، هم گزارشگر و هم متعاقبآ بیننده های تلویزیونی فراموش میکنند که فوتبال ورزشی است جذاب که در آن  می توان دوستی ها را خلق ، نفس را تذهیب و منش جوانمردی ( شعار فیفا) را تبلیغ و ترویج نمود . در کلام گزارشگران ما دروازه را " سنگر "  ، دروازه بان را "  سنگربان "  ، بازیکنان را "  نفرات "  ، بازیکنان ماهر و برجسته را "  ژنرال " ، بازیکن رهبر را "  کاپیتان "  ، گل دقایق پایانی را "  تیر خلاصی"  ، تعویض سوم را "  آخرین تیر از کمان مربی " می نامند و این همان آغاز انحراف ذهن تماشاگر از ورزش مفرح فوتبال به سمت و سوی  "جنگ و جدل " می باشد . در ادامه ی گزارش درست زمانی که بیننده های تصویری با دقت تمام مشغول تماشای بازی فوتبال هستند ، باز عباراتی از مقوله ی "  جنگ " هیجاناتش را مورد هجوم قرار می دهد .

دروازه را " به توپ بستن ، شلیک کردن ، ورزشگاه را "  منفجر کردن " یا "  به آتش کشیدن "  "  با تمام قوا دفاع کردن "  که هیچ یک از این عبارات بر قامت فوتبال برازنده نیست و باز هم با چنین گزارش هایی و چنین عباراتی باز هم توقع داریم شاهد حادثه ی تلخ نابینا شدن سرباز احمدی را توسط مواد "  منفجره ای "  از جنس کلمات گزارشگران نباشیم .

از نگرانی مترجمان انتقال پیام از زبان مبدآ به زبان مقصد و تآثیر گذاری بر خواننده یا شنونده می باشد  در شبکه های مختلف صدا و سیما گزارشگران رقاتبت سالم در فوتبال را به " جنگیدن "برای قهرمانی و گذشتن از بازیکن مقابل را به " محو کردن " یا "  از پیش رو برداشتن " گذشتن توپ از دروازه را به " فرو ریختن " ضربات محکم را "  چکشی " و صدای آن را به " زوزه کشان " صدای سوت خمپاره و اخیرآ هم در بازی آرژانتین و مکزیک پاس اشتباه را " اشتباه مرگبار " تشبیه می کنند و جالبتر اینکه همین گزارشگران در برنامه های نقد و بررسی خود ، بازیکنان را به ارائه بازی "  جذاب و جوانمردانه "  و  تماشاگران را به " آرامش " دعوت می نمایند . امروزه فوتبال در ذات خود یک ورزشی نیست . پیام آور صلح و صفا و آشتی است .

گزارشگران ما باید سهم عمده ای در جذاب کردن فوتبال و نگاه مثبت به فوتبال داشته باشند . از ماست که بر ماست . فوتبال را جور دیگر باید دید و گزارش کرد . باید قبول کرد که فوتبال ما سالهاست به سمت آن روی دیگرش می رود و هر چه هست از قامت ناساز و ناموزون ماست .