هر صبح زنان  ( شهر اوز ) می دانند که «بانوی اوز» در انتظارشان است. این زنان دسته دسته با خوشحالی روانهء کتابخانه می شوند تا روزشان را با هدفی مشخص آغاز کنند.» این ها گفته های فتحیه فتحی زن اهل اوز است که از تاثیر تاسیس «کتابخانهء تخصصی بانوی اوز» در این شهر خبر می دهد.
کتابخانه ای که تاسیس و زندگی زنان را دگرگون کرده است .

این شهر با ۱۸ هزار نفر جمعیت طبیعتی خشک و بی آب و علف دارد و بیش تر مردم آن با دامداری و تجارت روزگار می گذرانند. مردان این شهر به خاطر نوع کارشان بیش تر در رفت و آمدند و کم تر در شهر حضور دارند. به همین دلیل ادارهء شهر را به زنان می سپارند و شاید به همین دلیل است که بسیاری از اهالی و حتی کسانی که به این شهر سری زده اند، شهر اوز را «شهر زنان» می نامند شهری که با درایت و هوشیاری زنان اداره می شود.
فتحیه با لبخندی بر لب می گوید: «زنان اوزی چنان به مطالعه علاقه مند شده اند که گاه من را متعجب می کنند. گاهی زنانی را در کتابخانهء «بانوی اوز» می بینم که هرگز تصور نمی کردم روزی به کتاب خواندن علاقه مند شوند.»
منصوره شجاعی، مجری طرح و برنامه ریز کتابخانهء بانوی اوز هم که تجربهء ۲۲ سال کتابد اری را دارد از چگونگی تاسیس کتابخانه در این منطقه می گوید: «پس از بازنشسته شدنم از کتابخانهء ملی مدت ها به موضوع مورد علاقه ام یعنی کتابداری اجتماعی و پیوند کتابخانه با مناطق محروم فکر کردم. آرزویی که در سالیان دراز کارم همیشه همراهم بود اما امکان عملی شدنش نبود و پس از بازنشستگی با عشق و علاقه و با کوله پشتی های پر از کتاب ابتدا به زنان و کودکان افغانی آموزش کتابداری دادم و پس از آن نیز با همکاری یونیسف و از طریق نهضت سوادآموزی در مناطق محروم و براساس نیازسنجی منطقه کارگاه های آموزشی کتابداری برگزار می کردم تا این که از طریق یکی از دوستانم در روستای اوز که در شورای کتاب کودک سال ها با او همکار بودم از تصمیم زنان اوزی و تاسیس کتابخانه شان آگاه شدم.»
منصوره شجاعی که آرزو داشت تجربیات مختلفش در این زمینه را این بار در اوز محک بزند با دعوت اوزی ها به این شهر کوچک رفت. شهری که با همهء کوچکی اش در آن همتی بزرگ دیده می شد و زنان و مردان اوزی همهء تلاش شان را برای اجرای هر چه بهتر این طرح در اختیارش گذاشتند.
او می گوید: «در اوز با خانواده های زیادی مواجهید که توسط زنان اداره می شود. شوهران این زنان به دلیل کارهای تجاری دایم مجبور به مسافرتند پس زنان وقت زیادی دارند که از آن بهره ببرند. توانایی زنان برای ادارهء زندگی شان به تنهایی، باید به فعل تبدیل شود وگرنه آن همه انرژی به هدر می رود.» زنان اوزی در آن زمان هیچ امکانات رفاهی در اختیار نداشتند. هیچ فرهنگسرا، سینما یا مجتمع ورزشی در این شهر کوچک دیده نمی شد بنابراین وجود کتابخانه برای زنان نقطهء عطفی محسوب می شد.
«چرا زنان اوزی به جای هر مکان تفریحی دیگری تاسیس کتابخانه را انتخاب کردند؟» شجاعی در پاسخ به این سوال می گوید: «این کتابخانه براساس نیاز مخاطبان ساخته شده است. طرح کتابخانه های مخاطب مدار این گونه است. کتابخانه هایی که مخاطبانش تشخیص داده اند چه می خواهند و چه توقعی از کتابخانه دارند. بعد از یک سال هم که از تاسیس این کتابخانه گذشته می توان به این نتیجه رسید که چقدر این کتابخانه مورد استقبال قرار گرفته است.»
به گفتهء او مردان اوزی هم پا به پای زنان در تاسیس این کتابخانه شرکت داشتند. مردانی که همهء تلاش شان را برای افزایش فعالیت اجتماعی زنان شان انجام داده اند.
شهلا لاهیجی مدیر انتشارات مطالعات زنان و روشنگران هم که برای اولین جشن سالگرد تاسیس این کتابخانه به اوز رفته بود می گوید: «دیدن مردانی که همهء تلاش شان را برای دانستن، بیش تر فهمیدن و افزایش فعالیت اجتماعی زنان شان به کار گرفته بودند برایم بسیار جالب بود.»
کتابخانهء اوز قلب تپندهء این شهر است. کتابخانه ای که فقط براساس نیاز بی واسطهء این زنان و براساس ضرورت شکل گرفته و ساخت فکری این شهر را تغییر داده است.»
فتحی از اهالی اوز می گوید: «ما کتابخانهء سیار هم داریم تعدادی از خانم های داوطلب کتاب های مورد نیاز زنان شهری و روستایی را در اختیارشان قرار می دادند. چند روز قبل دیدم تعدادی از این زنان دیگر منتظر رسیدن این کتاب ها نمی شوند و خودشان برای دریافت کتاب به کتابخانه می آیند. باور نمی کنید که تعجب خودم را از دیدن این زنان نمی توانستم پنهان کنم.»
● زنان اوزی تجارب شان را جمع آوری و منتشر می کنند
کتابخانهء زنان اوز اکنون ۳۰۰۰ جلد کتاب دارد. از همان ابتدا قرار بر این شد که در این کتابخانه آثاری از زنان اوزی هم دیده شود. بنابراین تجارب آن ها در زمینه های گوناگون همچون فواید گیاهان بومی به صورت جزواتی گردآوری و اکنون در قفسه های این کتابخانهء تخصصی دیده می شود.
به گفتهء اهالی اوز هنوز کتاب های تعلیم و تربیت و رمان بیش ترین خواننده را دارند. البته آن ها معتقدند که با گذشت زمان و عادت به مطالعه توجه زنان به کتاب های تخصصی افزایش خواهد یافت.
منصوره شجاعی دربارهء اهمیت کتابخانه در نقاط مختلف ایران می گوید: «ایرانی ها با کتاب و کتابخوانی بیگانه اند و از این جهت زیان های فرهنگی زیادی دیده اند اما اگر همین مردم با کتابخوانی انس بگیرند دیگر ممکن نیست آن را فراموش کنند.»
در کتابخانهء بانوی اوز کارگروه های تخصصی با موضوعات مختلف نیز ایجاد شده است. کارگاه هایی مثل کتابداری، خشونت علیه زنان، کارگاه شناخت گیاهان بومی و فولکلور زنان.
شجاعی می گوید: «من به این زنان امیدواری خاصی دارم و امیدوارم روزی قفسه های این کتابخانه با آثار خودشان پر شود. کتابخانه های عمومی نقش بسیار مهمی در ارتقای فرهنگ مناطق محروم دارند و در حد یک فرهنگسرا، مدرسه و مرکز مشاوره عمل می کنند. کتابخانه هایی که برای مردم منطقه نمادی پویاست و نه یک بایگانی شیک که مردم با آن هیچ ارتباطی ندارند.»
● زنان اوزی کتابخانه کودک می سازند
زنان اوزی چنان با انگیزه و اشتیاق کتابخانه شان را اداره کرده اند که معتمدان و روشنفکران منطقه تصمیم گرفتند با اختصاص یک مکان اضافه در کنار آن یک کتابخانهء کودک احداث کنند.
فتحی می گوید: «پسر کوچکی دارم که گاهی اوقات مجبورم او را در خانه تنها بگذارم و به کتابخانه بیایم. به همین خاطر تصمیم به احداث کتابخانهء کودک گرفتیم تا زنان برای مطالعه دغدغه ای نداشته باشند و فرزندانشان هم بتوانند از امکان کتابخانهء کودک بهره ببرند.»
لاهیجی می گوید: «بسیاری از کتابخانه های بزرگ دنیا در کنارشان کتابخانهء کودک قرار دارد. طرح این ایده از سوی زنان اوزی واقعا برایم جالب بود. این که آن ها این همه با دنیا همترازند. ساخت این کتابخانه اشتیاق زنان را نشان می دهد و فشار این اشتیاق موجب شد تا معتمدان محل به فکر ساخت کتابخانهء کودک در کنار کتابخانهء بانوی اوز بیفتند.
شجاعی از طرح های آینده اش می گوید و این که در شهر گرگان هم عده ای از زنان خواهان ساخت کتابخانهء تخصصی زنانند اما این طرح دقیقا مثل طرح اوز نیست و احتیاج به حمایت های مالی دارد.
به عقیدهء او وقتی با عشق و علاقه کار کنی مردم به تو اعتماد خواهند کرد و با تمام عشق شان سعی و تلاش شان را به کار خواهند برد.
اما کتابخانهء بانوی اوز اشتغالزایی هم داشته است و تعدادی از زنان خودسرپرست و دختران جوان جویای کار در آن مشغول به کار شده اند.
سلطانه ۲۳ ساله را همهء ساکنان اوز به یاد دارند دختری جوان که به بیماری تالاسمی مبتلا بود و شش ماه آخر عمرش را به کار در این کتابخانه پرداخت. شش ماهی که به گفتهء ساکنان منطقه بهترین دورهء زندگی سلطانه بوده است.
پنج تن دیگر از زنان منطقه نیز در این کتابخانه کار کنند و دوره های کتابداری مقدماتی را برای احداث کتابخانهء کودک برای دیگر زنان منطقه برگزار می کنند.

دوستداران شهر اوز